DİŞ HEKİMLİĞİNDE HİPNOZ

HİPNOZ

Hipnozun Tanımı ve Kavramlar

Hipnoz, düşüncelerde daha az analitik ve mantıklı; otomatik ve ayrılmış bir tavırla yüksek derecede telkinlere cevap verme kapasitesi olan süjelerin ruhsal deneyimlerinde, genellikle dalıp gittikleri duygular ve hayaller gibi zihinsel gevşeme ve kısıtlanmış farkındalık durumları olarak tanımlanabilir. Bu düşünceler hipnozun özünü içermektedir. Korku ve kaygı denetiminde şu yollarla uygulanabilir:

• Gevşeme, kaygının azaltılmasına yardımcı olmaktadır.

• Kısıtlanmış farkındalık yararlıdır; süjenin (hastanın) iç deneyimleri ve mutluluk hayalleriyle dalıp gitmesine izin verir, böylece hastanın korkuları kafasındaki en önemli şeyler olmaz ve dış olayların daha az farkına varır.

Hipnozun Uygulanışı

Hipnoz, kaygılı ve korkan çocukların yönetilmesinde korku ve kaygının derecesine göre değişik şekillerde uygulanabilmektedir. Kaygıyı ve hipnoanaljezinin kullanımını azaltmak için direkt ve endirek hipnoz yaklaşımları ve oto-hipnoz tanımlanacaktır.

Endirekt Yaklaşım

Bu teknik, çocuklar ve ergenler üzerinde kaygıyı azaltmak için kullanılır. Bu teknikte hastaların kendilerine telkin edildiği şekilde hissetmeleri sağlanır.

Nicolaou bu yaklaşım için şöyle bir örnek vermektedir: Diş hekimi “bu iğne canını acıtmayacak” demez. Tersine, “Dişetlerinde parmaklarımın hafif basıncını hissedeceksin fakat bunu kolaylıkla kontrol edebileceksin. Bizim rahatlıkla çalışabilmemiz için istenen bölgede rahatlatıcı bir uyuşma hissedeceksin ve okula dönmeden önce kendini iyi hissetmiş olacaksın.”

Öteki endirekt yaklaşımlar çocuğun hayal kurmaya cesaretlendirildiği “telkin terapisini” kapsar. Diş hekimliği çevresinde Gardner ve Olness’in ana hatlarını çizdiği yaklaşımların bir düzenlenişi vardır. Sevilen bir masal ya da hikaye kullanılarak küçük çocukların dikkati klinisyenin üzerinde odaklanabilir. Çocuğun (hayali televizyon seyrettiği) etkili bir teknik Moss tarafından tanımlanmıştır. Çocuk evinde televizyonda en sevdiği programı seyretmeye, ekranı görmeye ve sesleri duymaya teşvik edilir. Çocuk seyretmeye daldığı sırada, Moss tedavi görüşlerini şöyle tanıtmaktadır: “Televizyon seyrederken yapılanları hissedeceğini ancak bunların seni rahatsız etmeyeceğini bilmeni istiyorum. Bunun gibi, hatta seni çimdikleyebilirim. Sen bu çimdiklenmeyi hissedebilirsin, ama bu da seni rahatsız etmiyor. Bu doğru değil mi? Şimdi senin dişlerinle çalışacağım, bir şeyler olduğunu hissedebilirsin ekranı seyrettiğin ve müziğin sesini duyduğun sürece bu seni rahatsız etmeyecek ve sorun olmayacak”. Daha sonra tedavi tamamlanır ve çocuk televizyonu kapatması söylenerek uyandırılır.

Direkt Yaklaşım

Direk hipnoz teknikleri 9 yaşındaki çocuklarda daha uygulanabilir olmaktadır. Bu teknikler basit indüksiyon, derinleştirme işlemi, post-hipnotik telkin ve hastayı uyandırma gibi daha yapılanmış basamaklar içermektedir. Bununla birlikte pratikte bu basamaklar sıklıkla birbirine karışmaktadır.

Bir indüksiyon grubu göz fiksasyonunu içerir; çocuk başparmağın üzerine çizilmiş bir yüz veya uzatılan bir elde tutulan bir madeni para gibi sabitlenmiş bir noktaya odaklanır. Alternatif bir göz-fiksasyon tekniği yukarıdaki gibi çocuğu bir noktaya odaklamayı içerir, fakat çocuğa gözlerinin kapanması telkin edilirken sayı sayması söylenir. İndüksiyonu derinleştirme tekniği takip eder.

DİŞHEKİMLİĞİNDE HİPNOZ ENDİKASYONLARI

1- Hipnodental Tedavi Endikasyonları:

• Hastanın sakinleşmesinde ve korkuların giderilmesinde hafif bir transta bile rahatlık ve gevşeme olur. Hastanın ortodontik ve protetik apareylere alıştırılmasında hastaya uygulanan apareyin kendisine sağlayacağı yararlar anlatılır, onları severek kullanacağı, ilk dönemde ağızda oluşan yabancılık ve fazlalık hissinin çok çabuk geçeceği telkin edilerek hastanın proteze adaptasyon dönemi çok hızlandırılabilir.

• Uzun çalışmalar sırasında hastanın rahatının sağlanmasında bir cerrahi operasyon veya kanal tedavisi gibi ağzın uzun süre açık kalması, istenilen durumlarda hem hasta, hem de hekim için zorluklar vardır. Hipnoz altında ise bu sorun tamamen çözülebilir.

• T.M.E. disfonksiyonlarında kullanımı: T.M.E. disfonksiyonlarının en önemli sebepleri arasında olan bruksizm ve kas kontraksiyonlarının temelinde stres yatmaktadır. Hipnoz ile kişinin kendini kontrol etmesi ve rahatlaması sağlanabilir. Diğer kullanım alanları: Hipnoz, fasial paralizi ve trigeminus nevraljisinde yardımcı bir tedavi metodudur. İlaç tedavisinin yanı sıra hipnotik telkinlerle hastanın ağrı eşiği ve morali yükseltilip kan dolaşımı hızlandırılır. Çiğneme fonksiyonunu dengelemek amacıyla da hipnoz uygulanabilir.

2- Operatif Endikasyonlar:

• Anestezi ve analjezi sağlanmasında: Ağrı eşiği en basit telkinlerle bile yükseldiğinden en basit telkinler altında bu durum çok daha belirginleşir.

Hoş olmayan çalışmaların unutturulmasında: En az orta derecede transa girmiş bir hastaya operasyon bittikten sonra “biraz sonra sizi hipnozdan çıkaracağım, kalktıktan sonra bu seansta yapılan hiçbir şeyi hatırlamayacaksınız” şeklinde telkin verilir.

• Bulantı refleksinin kontrolünde: Bulantı refleksi mesleğimizde önemli bir sorundur. Bu yüzden dişini bile fırçalayamayan kişilerde ölçü almak bazen imkansız hale gelmektedir. Ölçüsü alınmadığı için veya yapılmış protezi takamadığı için protez kullanmaktan vazgeçen ve tedaviden kaçan hastalarla hepimiz karşılaşırız. Bu hastaların tedavisinde de hipnoz çok başarılı sonuçlar vermektedir.

• Tükrük akımının ve kanamanın kontrolünde: Bir kimsenin derisinde örneğin yüzünde hipnotik telkinle hiperemi oluşturabilir, yani kapiller damarlar kontrol edilebilir, o halde aynı mekanizmayla kontrol altına alınabilir. Derin transa giren bazı hastalarda oluşabildiği halde bazı kimselerde oluşmadığından bu konu tartışmalıdır.

• Alerjinin kontrol edilmesinde: Bütün lokal anesteziklere alerjisi olan kişilerde hipnoz bazen tek çare olmaktadır. Bu durumdaki hastalar eğer derin hipnoza giriyorlarsa bütün tedavileri Bilinçli Hipnoz altında rahatlıkla yapılabilir.

SONUÇ OLARAK:

Diş hekimliğinde neden Bilinçli Hipnoza gerek duyuyoruz?

Öncelikle şunu belirtelim; biz her hastanın cerrahi müdahale yapılabilecek düzeyde Bilinçli Hipnoz altına gireceği iddiasında değiliz. Ancak hastaların çok büyük kısmını (%90’ı) diş hekimi ve fotöy korkusundan arındırmakta, tedavi olmaya hazırlayabilmekteyiz. Hasta, karşılaştığı ürkeklik ve stresi atabilmekte, ağız açıklığı süresini yorulmadan uzatabilmekte ve bu sırada tükrük miktarını asgari derecede tutabilmektedir. Herşeyden önce hastayı fevkalade rahat ve huzurlu olarak koltuğa bizden korkmadan oturtabiliyoruz.

Hipno anestezi olarak kullanmanın gereğine gelince:

• Bazı kişilere bilhassa adrenalinli anestezik solüsyonların yapılması güçlük ve imkansızlığı, kalp ve Basedow hastalığı gibi rahatsızlıklarda ve diğer anestezinin tıbben kontrendike olduğu vakalar ile hastaların iğne korkusuna karşın Bilinçli Hipnozu anestezi yöntemi olarak kullanıyoruz.

• Hepimiz, bir çok vakada aşırı dentin hassasiyeti sonucu gerek kron kesiminde, gerekse kavite açılmalarında oldukça güçlükle karşılaşmış, anestezik solüsyona başvurmak zorunda kalmışızdır. İşte zaten korku ile gelen hastanın acı duyduktan sonra birde iğne yapılacağını duyması kendilerini bu konuda da ürkekleştirir.

• Anlatmaya çalıştığımız konular Bilinçli Hipnozu, bir anestezi endikasyonu durumuna sokmuştur. Biz Bilinçli Hipnoz altına aldığımız kişiyi korkularından arındırıp, rahat, huzurlu, sakin olmasını temin ediyor ve %25’e varan vakalarda da Bilinçli Hipnozu cerrahi müdahalelerde anestezi yerine uyguyoruz.

• Keza Bilinçli Hipnoz ile yapılan müdahalelerde kanamayı kontrol altında tutuyoruz.

• Her ne maksatla ve hangi cins ölçü maddesi ile alınırsa alınsın bulantı refleksinin önlenmesinde, (burada kasıt özellikle protezlerin kullanma başlangıcında meydana gelen bulantılardır) kron, köprü çalışmaları sırasında dişler möllenirken meydana gelen acı ve nahoş koku sorununun çözümlenerek, kron köprüleri simante ederken ve daha sonra meydana gelen aşırı hassasiyeti kaldırmada, tedavi gayesi ile kavite açılması pulpa ve kanal extirpasyonlarında kısaca tüm işlemler sırasında aşırı tükürük salgısının azaltılmasında, çalışma ortamının huzur ve sükunet içinde geçirilmesinde Bilinçli Hipnozdan gereğince yararlanıyoruz.

KLİNİKTE UYGULAMA TEKNİKLERİ

Kliniğimize başvuran çocuk ve ergenlerin psişik kökenli sorunlarının çözümünde daha çok endirekt yolla Bilinçli Hipnozu uygulanmaktadır. Endirekt metotla Bilinçli Hipnozu uygulamadan önce, hasta ile iyi bir diyalog kurarak iş birliğine hazırlamakta, klinik çalışmaları sırasında açığa çıkan sorunları giderebilmek için de, önce dost eli uzatarak ve hastaya yaklaşmaktayız.

- Size yardımcı olmamızı ister misiniz? Bu sözler o anda sıkıntı, eziyet, ağrı ve sorunlarla karşılaşmış kişiye; bir kurtarıcı gibi gelmekte; denize düşen yılana sarılır misali cevap (evet’e) dönüşmektedir.

- Size yardımcı olacağız. Ancak siz de bize yardımcı olarak isteklerimizi yerine getirir, gayret ederseniz sorunları birlikte çözebiliriz.

Bu sözlerle başlayan iletişimin ardından hasta ile daha iyi bir diyalog kurularak, kimliği, kişiliği, sorunları, zevkleri, tercihleri konusunda bilgi sahibi olunurken bir yandan da işbirliğini artıracak müşterekler aranmaktadır. Bu söyleşi içerisinde rahatlamaya başlayan hastaya komutlar verilerek relaksasyona erişmesi sağlanır.

- Şimdi her iki elinin baş parmağını avuç içine bükerek, diğer parmaklarla üzerine kilitle. Avuçlarını daha çok sıkarken, derin daha derin nefesler almaya başla. Şimdi daha derin üç nefes daha almanı istiyorum. Üçüncü nefesten sonra gözlerini yavaşça kapayıver. Bu andan itibaren alacağın her derin nefesten sonra göz kapakların daha da ağırlaşacak. Öylesine ağılaşacak ki, sanki birbirine kaynayıverecek, (bu arada göz kapaklarına parmaklarımızla bastırıyoruz) birbirine yapışıverecek. Şimdi şu ana kadar aldığından çok daha derin yedi nefes daha almanı istiyorum. Bu nefeslerle göz kapakların ağılaşırken bedenin giderek hafifleyecek. Öyle hafifleyecek ki; sanki bir hamur haline gelecek. Ama bilincin sanki bir bilgisayar gibi giderek daha da açılacak. Sözlerimden başka ses ve düşünce seni ilgilendirmeyecek. Bedenin gevşerken, göz kapakların ağırlaşırken bilincin çok açılacak... daha çok açılacak. Sen her sözümü duyacak uygun bulduklarını benimseyecek gereğini yapacaksın. Her geçen çalışmada daha da derinleşecek ama bilinç dışına çıkmayacaksın. Şimdi bedenin daha da gevşedi, bir hamur halini aldı... istesen de kollarını, bacaklarını kıpırdatamazsın. Göz kapakların çok ağırlaştı... sanki kurşun gibi... sanki birbirine dikilivermiş gibi... istesen de açamazsın... ama bilincin, sanki alıcı bir bilgisayar gibi... kontrolü parmaklarında, avuçlarında olan bir bilgisayar gibi... artık bu andan itibaren her türlü tedavin sırasında self kontrolle kendini yönlendirecek, korkmadan, çekinmeden tedaviye koşacaksın... Nasıl sinemaya, tiyatroya, konsere giderken rahatsan... artık tedaviye giderken de bu rahatlığı duyacak... tedavi yerinde huzur içerisinde olacaksın... sen güçlü bir insansın... kendi yeteneklerini daha çok kullanabilir ağrıya duyarlılığını değiştirebilir, korkunun kuşkunun üstesinden gelebilirsin... artık diş tedavilerin sırasında, sesten, ışıktan, aletten, ilaçtan ve iğneden rahatsızlık duymayacaksın. Aletlerin çıkardığı sesler... sana bir konserdeki sesleri hatırlatacak... çıkan kokularda da etkilenmeyecek veya en çok sevdiğin bir kokuymuş gibi yorumlayacaksın... çataldan, bıçaktan, kaşıktan rahatsızlık duyuyor musun? Bizim aletlerimizi de çatal, bıçak kaşık gibi benimseyecek çekinmeyeceksin... sen yediğin ekmekten, gıdalardan rahatsızlık duyuyor musun? Bizim ilaçlarımızı ve ölçü maddelerimizi de sanki tanıdık bir lokma veya ağzındaki ciklet gibi kabullenecek, rahatsızlık duymayacaksın... çalışmalar sırasında hiç sıkılmayacaksın... zamanın nasıl geçtiğini anlamayacaksın bile... huzur içerisinde, bir bahar ortamında, veya kendini bir sinemada, bir konserde bulacaksın... bu rahatlık içerisinde hekimin bütün istek ve talimatlarını yerine getirecek, basit ağrıları bile algılamayacaksın... sen güçlü ve başarılı bir insansın... Artık sağlığın gereği istediğin ve gerekli olduğuna inandığın için tedavi olacaksın... tedavi sonrasında yapılacak protezlere, dolgulara, köprülere hemen alışacak, sanki yeni çıkmış dişlerinmiş gibi benimseyerek çabucak alışacak... sanki tabii bir parçanmış gibi kabulleneceksin...”

VAKA ÖRNEKLERİ

1. VAKA

Kliniğimize başvuran Fatma Binican 56 yaşında olup, tedaviden ve iğneden korktuğunu, tedavi sırasında bayıldığını, sıkıldığını ve kaçtığını belirtmiştir. Muayene sırasında huzursuz ve tedirgin davranışı üzerine kendisine psikolojik çalışmalarımız tanıtılmış, isteği üzerine endirekt rahatlama ve hipnoz uygulanmıştır. Bu şekilde muayene ve tedavi sırasında rahatlaması sağlanmış, bulantı refleksi kontrol altına alınmıştır. İkinci gelişiyle yapılan tedaviler tamamlanmış sıra üç dişinin kronlanmasına, ardından parsiyel protezinin yapımına gelmişti. Hasta iğneden korktuğunu hatırlatarak tedavisi için doğrudan Hipnoz uygulanmasını istemiştir. Bu istek doğrultusunda gözle tespit sözle telkin metodu ile Bilinçli Hipnoz uygulanmıştır. Hasta çok derin hipnoza girmiş ve bilinçli bir şekilde mandibüler anastezi yapılmasını kabul etmiş ve kendini rahat bir tedaviye bırakmıştır. Üç kron kesimi, kanal tedavi ve ölçü alımı işlemleri sırasında hiç yorulmadan uzun süre ağzını açık tutabilmiş, yeni bir anesteziye gerek duyulmadan dört saat boyunca ağrısız durumunu korumuştur.

2. VAKA

Bir iş kadını olan Fatma Güner 46 yaşında olup yıllardır diş tedavisi yaptıramadığını, tedaviler sırasında bayılıp kendinden geçtiğini belirterek Hipnoterapi yoluyla tedavi olmak istediğini belirtmiştir. Motivasyon ve hazırlığın ardından direkt metotla Bilinçli Hipnoz uygulanarak korkuları giderilmiş ve tedaviye hazır hale getirilmiştir.Yapılan tedaviler sırasında yıllardır ihmal edilmiş pek çoğu kök halinde kalmış 6 adet diş ve diş kökleri dört seansta anestezi altında çıkarılmış ağız proteze hazır hale getirilmiştir.

3. VAKA

Cüneyt Demir 30 yaşında olup yüksek tahsilli bir üst düzey iş adamıdır. Kliniğimizde yapılan muayene ve tedavi sırasında, aşırı bulantı refleksinin oluşması, aşırı duyarlılık çalışma ortamını zorlaştırınca psişik tedavi önerildi. Hastamız bu öneriyi kabul edince endirekt metot uygulandı. Kısa sürede bulantı refleksi kontrolu ve hassasiyet giderimi sağlandı. Böylece tedavi tamamlandı.

4. VAKA

A. G. A. 6 yaşında olup kliniğimize geldiğinde huzursuz ve gergindi. Ailesinin rızası alınarak endirekt hipnoz uygulandı. Rahatlama sonunda tedavisi sorunsuz tamamlandı.

5. VAKA

E. G. İ. 4,5 yaşında olup kontrol amacıyla kliniğimize gelmiştir. Annesinin istemi doğrultusunda endirekt Bilinçli Hipnoz tekniği ile muayenesi kolayca yapılmış, fisür çürükleri fisür örtücülerle tedavi edilmiştir.

6. VAKA

M. Ç. 6 yaşında olup klinik muayeneler sırasında tedirgin ve huzursuz davranışı ile dikkati çekmiştir. Anestezi yapılarak dişlerinin çekim talebini reddetmiştir. Ailesinin bilgisi ve rızası ile yardım eli uzatılmış, endirekt metotla rahatlatılmış anestezi yapılarak iki dişinin çekilmesi ve diğer te davi işlemleri yapılmıştır.